I SIMPOSIO INTERNACIONAL

"O Patrimonio Megalítico da Costa da Morte no seu Contexto Atlántico"

As comarcas que conforman a chamada Costa da Morte (Bergantiños, Terra de Soneira, Fisterra, Xallas e Muros) presentan unha gran riqueza en monumentos megalíticos, tanto polo seu elevado número como polo renome de non poucos deles, que nalgún caso xa mereceran a atención de historiadores do século XIX como Manuel Murguía.

Pola súa banda, Eduardo Pondal transformara a calada esfinxe de Dombate nun tótem da cultura galega aceptado por todos, e escollera a arca antiga da Piosa como áulico mausoleo do seu valente guerreiro Brandomil.

Polos anos trinta do século pasado, Georg e Vera Leisner, arqueólogos alemáns, pisaran a cativa herba húmida das gándaras da beira dereita do río Xallas e o mato mesto dos montes de Baíñas, da Piosa e de Treos para darlles sona internacional á Pedra da Arca "do Orbellido", á Arca da Piosa e a Pedra Cuberta.

Xa nos nosos tempos, polos anos setenta a irlandesa Elisabeth Shee converteu a Cousa de Dombate nun enigma (prehistórico) a resolver; polos oitenta, coas escavacións da Mina da Parxubeira (1977-1984) e Dombate (1987-1989), arqueólogos novos galegos contribuíran a situar no mapa do megalitismo europeo o noso senlleiro patrimonio das 'grandes pedras'.

Deste xeito, no "Coloquio Internacional O Neolítico Atlántico e as orixes do Megalitismo" (Santiago de Compostela, 1996), que xuntou os mellores especialistas europeos, foi obrigada unha visita ás antas das Terras de Soneira e Xallas.

Pasaron dez anos desde este Coloquio e cabe preguntarse se desde aquela avanzaron ou non os estudos do Megalitismo en Galicia, e na Costa da Morte en particular. Cabe preguntarse se os monumentos gozan agora de maior protección e proxección. En concreto: ¿qué melloras houbo no contorno das antas que se visitaran dez anos atrás? ¿Fixeron algo os poderes públicos para promocionalas de cara ó turismo cultural? ¿Arbitráronse medidas para impedir a destrución destes e doutros xacementos tumulares?

Non podemos esquecer -nin perdoar- que o mítico dolmen de Dombate leve nada menos que 15 anos oculto por unha burda lona sen que ós poderes públicos parecera importarlles. Se ós responsables do noso Patrimonio arqueolóxico non lles preocupou privar durante estes tres lustros a varias xeracións de rapaces e rapazas galegos/as -e a incontables visitantes de toda Europa- da contemplación da máis famosa das nosas antas, ¿que trato podemos esperar para con outras que non acadaron tanta sona? En fin, (des)corramos dunha vez por todas ese estúpido veo e agardemos que os actuais gobernos autonómico e provincial boten a andar o chamado Plan Director de Dombate, que promete ser un referente a nivel europeo.

Así e todo, agardamos este ambicioso Plan Director non dea a esquecemento os outros monumentos que forman parte da mesma familia megalítica de Dombate: o Megalitismo da Costa da Morte non se resume nun único monumento.

No ano 2001, a anterior Consellaría de Cultura da Xunta de Galicia anunciara para o 2005 un Parque Arqueolóxico do Megalitismo na Terra de Soneira-Costa da Morte, co seu Centro de Interpretación propio. Parecía que por fin se ía poñer en valor o rico patrimonio monumental deste extenso territorio fisterrán, o que traería consigo o seu aproveitamento: un bo revulsivo para unha zona tan deprimida economicamente que segue a loitar contra a emigración da mocidade. Pero no 2005 a propia Consellaría anunciou a súa demora para o 2012, o que motivou o noso Manifesto contra a nova demora do Parque do Megalitismo de hai agora un ano..

Desexamos que este Simposio Internacional sirva para poñer en valor o rico patrimonio megalítico da Costa da Morte e que se saquen ideas para o seu aproveitamento. Revalorizar Dombate, pero tamén as Pedras da Arca de Cerqueda ou Regoelle (tamén coñecidas como Casas dos Mouros); as Pedras Mouras de Aldemunde, de Pedra Vixía ou de Carnio; a Arca da Piosa, Pedra Cuberta, a Mina da Parxubeira ou as máis modestas Casota de Berdoias e A Fornela do Aplazaduiro. E revalorizar tamén o conxunto desas 304 mámoas que un equipo multidisciplinario da Universidade de Santiago de Compostela catalogou entre o 2001 e o 2004 nos 14 concellos costeiros da zona. Unha cifra ben apreciable para ter en conta.